Organisatiefilosofie: het ‘Medewerkerstevredenheidsonderzoek’ (MTO) kritisch bezien

Organisatiefilosofie: het ‘Medewerkerstevredenheidsonderzoek’ (MTO) kritisch bezien

Binnen organisaties van uiteenlopende aard wordt regelmatig onderzoek gedaan naar de tevredenheid van medewerkers binnen de betreffende organisatie. Dit onderzoek vindt plaats onder de noemer het ‘Medewerkerstevredenheidsonderzoek’ (MTO). Het is zelfs mogelijk om voor het uitvoeren van een dergelijk onderzoek externe bureaus in te huren die tot taak hebben vragenlijsten op te stellen en de reacties op die vragenlijsten te verwerken. Aan de hand van het resultaat kan bestaand beleid worden aangepast en/of worden vernieuwd.

Wat opvalt, wanneer men deze vragenlijsten bestudeert, is dat bij veel vragen niet duidelijk is of men iets te weten wil komen over de psychologische beleving van een werksituatie of dat men iets wil weten over het zingevende c.q. ethische aspect van die situatie. Een waardering van de stelling ‘Ik heb plezier in mijn werk.’ hoort bij een waarderingspuzzel die psychologisch van aard is en die in het jargon van de Aristonide methodiek gaat over de leefwereld binnen wereld 2. Dat is duidelijk. En een waardering van de stelling ‘Ik doe zinvol werk.’ hoort bij een waarderingspuzzel die ethisch/zingevend van aard is en gaat over de leefwereld binnen wereld 3. Dat is ook duidelijk. Maar wat te denken van de volgende voorbeelden:

I)                   ‘Ik ben tevreden over mijn werkzaamheden bij organisatie X.’

II)                  ‘Ik ben tevreden over de omstandigheden waaronder ik mijn werk doe.’.

(De score die behaald kan worden loopt van ‘helemaal eens’ tot ‘helemaal mee oneens’.)

Een reactie op dergelijke stellingen laat in het midden of het om een emotionele of om een rationele waardering gaat. Anders geformuleerd, het is niet duidelijk of er bij de beantwoording van dit soort vragen gebruik wordt gemaakt van een emotiemoraal (wereld 2) of van een rationele ethiek (wereld 3). Fysieke zaken (wereld1), zoals de werkvloer, pen, papier, kantoormeubilair, tuingereedschap, hamers, boren etc., zullen door verschillende medewerkers verschillend beleefd (wereld 2) en cognitief gewaardeerd (wereld 3) worden. Iedere wereld kent zo zijn eigen puzzels die duidelijk van elkaar onderscheiden moeten worden en ook nog eens verder kunnen worden onderverdeeld in waarderings-, praktische en kennispuzzels. Terwijl waarderingspuzzels gaan over zaken als goedheid en kwaliteit, gaan praktische puzzels over hoe dingen aan te pakken en gaan kennispuzzels over (on)waarheid.

Het is nog maar de vraag of bij het maken of aanpassen van beleid, aan de hand van de uitkomsten van zo’n MTO, het beoogde resultaat wordt bereikt of überhaupt kan worden bereikt. Immers, de psychologische beleving of emotionele waarderingen van bepaalde aspecten van een werksituatie hoeven niet parallel te lopen met de rationele waarderingen van die aspecten. Een werksituatie die volgens een rationele ethiek als goed wordt gewaardeerd kan heel beroerd aanvoelen en een emotioneel prettig aandoende werksituatie kan vanuit een rationeel ethische invalshoek verwerpelijk zijn.

Voor triadistisch denkende filosofen zal het gebrek aan bewustzijn van de grens tussen subjectieve en objectieve vraagstellingen in een MTO een doorn in het oog zijn. Het beantwoorden van de vragen en dus het oplossen van de daarbij behorende waarderings- en kennispuzzels door medewerkers, wordt alleen mogelijk als medewerkers niet te genuanceerd zijn. Veel vragenlijsten van MTO’s lijken uit te nodigen tot slordig denken en een onkritische kijk op de werkelijkheid. De praktische en kennispuzzels, waar beleidsmakers mee geconfronteerd worden, kunnen op basis van een dergelijk MTO dan ook niet van een passend antwoord worden voorzien. Immers, de waarderings- en kennispuzzels die eraan voorafgingen zijn onvoldoende doordacht.

Laten we teruggaan naar de eerder gegeven voorbeelden uit een MTO (I en II) en nogmaals heel concreet worden. Hoeveel vruchtbaarder zou het zijn om de oorspronkelijke stellingen te modificeren tot:

I a) ´Ik voel me tevreden over mijn werkzaamheden bij organisatie X.’

I b) ‘Ik vind, wanneer ik er rationeel over nadenk, dat ik mijn werkzaamheden bij organisatie X als goed genoeg mag aanmerken.’

II a) ‘Ik voel me tevreden over de omstandigheden waaronder ik mijn werk doe.’

II b) ‘Ik vind, wanneer ik er rationeel over nadenk, dat ik de omstandigheden waaronder ik werk als goed genoeg mag aanmerken.’ ?

Terwijl een reactie op stelling Ia iets vertelt over de psychologische beleving van een medewerker deelt een reactie op stelling 1b iets mee over de rationele (ethische) waardering. Het begrip ‘voelen’ in stelling Ia verwijst duidelijk naar iets dat subjectief en psychologisch van aard is. De begrippen ‘rationeel nadenken’ en ‘goed genoeg’ in stelling Ib verwijzen naar zaken die intersubjectief/objectief aan de kaak kunnen worden gesteld. Hetzelfde kan worden gezegd met betrekking tot de stellingen IIa en IIb.

Vermoedelijk zijn er nog meer instrumenten binnen het vakgebied HRM (Human Resource Management) die om een filosofische reflectie vragen. Heel wel mogelijk komen de huidige instrumenten veelal tot stand door het werk van psychologen etc. die zich onvoldoende bewust zijn van de grens die bestaat tussen subjectieve en objectieve mentale entiteiten. Het erkennen van het bestaan van verschillende mentale entiteiten, nl. subjectieve (voelen, waarnemen etc.) en objectieve (theorieën, argumenten etc.), leidt tot genuanceerdere vraagstellingen in een MTO en uiteindelijk tot een beter beleid.

Voor vakfilosofen komen heel langzaam de volgende vragen in beeld: 1) Wordt het geen tijd om het werkterrein van de filosofisch consulent, die werkt volgens de Aristonide methodiek, uit te breiden in de richting van de organisatiefilosofie? en 2) Wat te denken van een triadistische organisatiefilosofie?.

Auteur: dr. André de Vries.

 

Ook verschenen op http://hoofdzakenblog.wordpress.com/. (Het blog van Stichting de Hoofdzaken)


Fatal error: Call to undefined function adrotate_group() in /home/p17385/domains/worldforthinkers.com/public_html/wp-content/themes/EarthlyTouch/single.php on line 57