Weet & durf. Filosofie in Frankrijk. Het probleem van de politiek.

Weet & durf. Filosofie in Frankrijk. Het probleem van de politiek.
Een intensieve cursus filosofie op het Franse platteland
Het probleem van de politiek
Chissey-en-morvant, 8-13 september 2013
Jaap Gruppelaar & Paul Juffermans
Het ‘samenleven’ is ons mensen op het lijf geschreven. We kunnen niet anders, we willen niet anders, we kunnen niet anders willen. Geen lijfsbehoud zonder samenleving. Mensen zijn op elkaar aangewezen, hebben elkaar nodig, ook in de volwassen jaren. Het is echter niet enkel de eigen behoeftigheid die ons naar elkaar toe drijft, want ook omwille van levensvreugde en zingeving zoeken wij elkaar op: geen ‘goed leven’ zonder samenleven. De mens is een sociaal wezen, zijn ‘sociabiliteit’ is een antropologisch basisfeit. In de antieke filosofie heet de mens een ‘politiek dier’ (Gr. zoön politikon) dat enkel in de polis(stadsstaat) zijn voltooiing vindt.  In de politieke samenleving bereikt onze natuurlijke aanleg zijn perfectie.Het mag zo zijn dat wij spontaan en graag samenleven, het is niet minder bekend dat conflicten, in alle soorten en maten, het vreedzaam samenleven vaak ernstig verstoren. Staten en steden strijden dan met elkaar om de hegemonie, mensen bestrijden elkaar onderling, ook de visie op ‘het goede leven’ en ‘de samenleving’ is inzet van felle strijd. De grote regelmaat van oorlog, burgeroorlog, verkettering, onderdrukking, uitbuiting, uitsluiting en alledaagse onverdraagzaamheid en vijandigheid doet nogal eens betwijfelen of vrede en vreedzaam samenleven wel de norm kan zijn. Ook de antieke filosofen wisten al dat het menselijk samenleven, hoe natuurlijk het dan ook mag zijn, allerminst vanzelf gaat, dat de politieke organisatie van de samenleving kunst en vliegwerk is, dat de politiek soms zelfhet probleem is en allerminst perfect. Zo komen we dan ook al vroeg het ideaal van een ‘goed leven’ bezijden de politiek tegen.Aan het begin van de moderne tijd lijkt vreedzaam samenleven een illusie. De beginjaren van het Europese statenstelsel duren lang en zijn uiterst gewelddadig. De Europese samenlevingen zijn intern en extern zo verdeeld en de wanorde is zo groot dat enkelen (m.n. Macchiavelli, Hobbes) de (pure) machtsstaat idealiseren. Politieke macht is soeverein en al gelegitimeerd als zij (hoe dan ook) aan mensen kan worden opgelegd en de chaos beëindigt. In reactie op die machtsstaat, ontstaat het ideaal van de rechtsstaat (m.n. Locke, Hegel).

De rechtsstaat gaat niet (zonder meer) uit van de sociale natuur van de mens, maar houdt bij probleemoplossingen en conflictbeslechting rekening met individuele vrijheidsrechten, is machtig, maar niet almachtig en houdt oog voor de morele kwaliteit van politiek. Deze rechtsstaat wordt in fasen – en niet zonder forse terugslagen – in de loop van de moderne tijd, m.n. in het Westen, uitgebouwd. In de rechtsstaat is de dynamiek van machtsvorming en machtsuitoefening in principe, niet altijd feitelijk, een open speelveld. Ook in de rechtsstaat is stabiliteit een politieke waarde; er zijn gevestigde belangen. Maar er is ook oppositie en via die oppositie (en soms revolte en revolutie) lukt het telkens nieuwe spelers, om, na korte of lange tijd, de regels van het spel van de macht – deels – te veranderen.

De rechtsstaat impliceert de democratie. Politieke rechten mogen in een rechtsstaat aan niemand onthouden worden. Allerlei emancipatiebewegingen nemen de vrijheid om, waar nodig, de eigen rechten te onderstrepen. Onder politieke voorwaarden bloeit een pluriforme samenleving op waarin mensen zich naar eigen inzicht voor hun belangen kunnen inzetten. Die samenleving staat echter ver af van het antieke ideaal van ‘perfectie’, draagt juist het stigma van verdeeldheid, voorlopigheid, onoverzichtelijkheid en is dus kwetsbaar. Het is moeilijk om het met elkaar eens te worden als iedereen mag meespreken. Ook blijkt dat de ‘vrije markt’ en het ‘vrije debat’ zeer dominante spelers kennen. Vanuit nieuwe machtsbolwerken – m.n. in de economie en in de media – kunnen zij het spel naar hun hand zetten. Het officiële individualisme van vrije burgers dreigt dan een dode letter te worden. Soms wordt de dwang van de dominante instituties niet eens gevoeld en is men vanuit zichzelf al geneigd tot conformisme: de ‘massa’ is een moderne anti-held.

Deze schets van ‘het probleem van de politiek’ willen wij in de cursus uitwerken. Wij beginnen met antieke filosofie en gaan in op de ideaal van de perfecte samenleving (Plato, Aristoteles) en het ideaal van de afkeer van politiek (Seneca). Dan behandelen we de genese van de machtsstaat (Macchiavelli, Hobbes) en de overgang naar de rechtsstaat (Spinoza, Locke, Hegel). We gaan na hoe een rechtsstaat verschillen toelaat en overeenstemming zoekt. Ook gaan wij uitvoerig in op de ‘eigen’ en nog steeds actuele problemen van de rechtsstatelijk beschermde burgerlijke samenleving: de nadruk op eigenbelang en de aantasting van het sociale weefsel, de druk op het publieke domein door het gewicht van economische belangen en de macht van de media, de verleidingen van massacultuur en het nieuwe geloof in autoritaire politiek (Nietzsche, Arendt, Rawls, Taylor, Nussbaum). Tenslotte komen wij terug op de veerkracht van het ideaal van rechtsstaat en democratie.

Ter voorbereiding op de cursus krijgt u een syllabus toegestuurd. Het sociale programma voorziet in twee films die raken aan onderwerpen uit de cursus.

Informatie

De cursus vindt plaats in Chissey-en-Morvan, een miniem dorpje in de Morvan (Bourgogne) gelegen op 20 kmvan Autun (Maastricht-Chissey: 600 km.). De Morvan is een uitgestrekt bos- en heuvelgebied en met zijn weldadige rust een uitstekende plek voor filosofie-onderwijs. Ons dorp ligt aan de rand van het Parc Regional du Morvan, een beschermd natuurpark. Hier gaat een heuvellandschap langzaam over in een berggebied met een hoogste top van800 meter.

Als er geen lessen zijn kunt u vanuit het dorp eenzame wandelingen maken van allerlei afstanden of met eigen vervoer, eventueel samen met medecursisten, uitstapjes maken naar bijvoorbeeld Vezelay, Fontenay, Autun, Beaune, Dijon, Chalon-sur-Saône of Bibracte (archeologisch park en museum van de Keltische beschaving). De Bourgogne bezit een overvloed aan Romaanse bouwkunst, grote kerken zoals de Sainte Madeleine in Vezelay, de Saint Lazare in Autun (beide beroemd om hun kapitelen), de Saint Philibert in Tournus en de cisterciënzer abdij van Fontenay. Maar u treft ook kleinere oude kerkjes aan in dorpjes waar het altijd goed toeven is.

In een klein uurtje met de auto bent u midden in de beroemde wijnstreek (Côte d’or) waar u zowel in de grote wijnhuizen als bij wat kleinere boeren wijn kunt proeven en kopen. In Autun (20 km.) is een prachtig zwembad. In Lucenay (2 km.) kunt u tennissen. In Saulieu (20 km.) zijn veel fameuze restaurants.

Wij kunnen gebruikmaken van het salle de fête bij de Mairie als leslokaal, eetgelegenheid en bioscoop. Wij beschikken over een volledig uitgeruste keuken. Bij de (warme) lunch en de diners maakt u kennis met de cuisine familiale van de Bourgogne bereid door onze Franse kok Michelle Chagnot. Natuurlijk eten we allerlei soepen en quiches, kip van de boer, misschien ook boeuf bourguignon of cuisse de canard, zeker veel salades, soms ook paté’s of jambon persillé, altijd weer kazen en kaasjes, veel fruits en la tarte au chocolat en ander lekkernij. Wij zorgen ervoor dat er goede wijn op tafel staat. Tijdens de lessen krijgt u koffie of thee en altijd iets om te snoepen.

Op de dagen dat het programma niet voorziet in een diner kunt u in ons dorp in Auberge Fleuri eten of als u een uitstapje maakt onderweg. U vindt vast een tafel waar u van de Bourgondische levenskunst kunt genieten. De Bourgogne is de streek in Frankrijk die synoniem is geworden voor de goede keuken.

Bij aankomst zullen wij u toeristische informatie aanreiken en tips geven voor wandelingen en excursies. In het dorp zelf is – gelukkig maar – niet veel te doen. Als ons gezelschap het dorp bezoekt komen er natuurlijk wel eens rimpelingen op de dorpse rust.

Verblijf

Wij reserveren voor de deelnemers, op verzoek, kamers in het lokale hotel of in de chambres d’hôtes in of in de buurt van Chissey-en-Morvan. De kosten bedragen ± € 50,- voor een tweepersoonskamer per nacht en ± € 45,- voor een éénpersoonskamer per nacht (inclusief ontbijt). Er zijn ook meerdere gîtes te huur (zie www.weetendurf.nl: Uw verblijf).

Aantal deelnemers

Wij gaan uit van ongeveer 20 deelnemers. U kunt inschrijven tot 1 juli. U krijgt z.s.m. bericht of de cursus doorgang vindt.

Cursusmateriaal

Wij sturen u een reader toe met achtergrondinformatie en teksten van de auteurs die worden besproken.

Aanmelding

U kunt zich aanmelden door het aanmeldingsformulier (zie: www.weetendurf.nl; inschrijfformulier) ingevuld op te sturen naar: J. Gruppelaar, Van Twickelostraat 7, 7411 SC Deventer of door een e-mail (met bijlage: aanmeldingsformulier) te sturen naar J.Gruppelaar@kpnplanet.nl. Mocht u vragen hebben, stuur dan een e-mail met uw vraag en telefoonnummer, wij nemen z.s.m. contact met u op.

Kosten

U betaalt voor deze cursus 600,- cursusgeld, 2 diners (+ wijn), 5 (warme) lunches, koffie/thee, versnaperingen. De wijn bij de lunch krijgt u tegen kostprijs  aangeboden. Niet bij de cursusprijs inbegrepen zijn uw reiskosten, verblijfkosten, verzekeringen.

Betaling/Voorwaarden

Zodra wij de aanbetaling van de cursus (€ 350,–) hebben ontvangen (rekeningnr. 1796572 van Tekst & Uitleg, Deventer, o.v.v. FiF-Politiek) bent u ingeschreven. Het resterende bedrag betaalt u in juli-augustus of bij aankomst. Bij een tekort aan deelnemers krijgt u daarvan uiterlijk 1 juli bericht en storten wij uw cursusgeld terug. Annulering van uw deelname is mogelijk tot 15 juni tegen betaling van € 150,–. 

Over de docenten

Dr. Paul Juffermans(1945) is arts en filosoof. Hij promoveerde in 1982 op een proefschrift over het overheidsbeleid in de gezondheidszorg in Nederland. In 1989 begon hij aan de studie filosofie met als specialisatie godsdienstfilosofie. In 2003 promoveerde hij op een proefschrift, getiteld Drie perspectieven op religie in het denken van Spinoza. Hij publiceert over Spinoza’s filosofie en over godsdienstfilosofie in het algemeen. Hij werkt als filosofiedocent aan diverse instellingen voor Hoger Onderwijs Voor Ouderen (HOVO).

Mr. dr. Jaap Gruppelaar (1958) is filosoof-historicus en jurist. Hij werkt als bestuursjurist (www.tekstenuitleg.info) en als editor/onderzoeker bij de Coornhert Stichting (www.coornhertstichting.nl). Recente publicaties: J. Gruppelaar, J.C. Bedaux en G. Verwey (red.), Coornhert – Synode over gewetensvrijheid (2008); J. Gruppelaar (red.), Coornhert – Politieke Geschriften (2009);  J. Gruppelaar & G. Verwey (red.),  Coornhert: Polemist en vredezoeker (2010) en J. Gruppelaar, J. Pieters en J. Rogiest (red.), Un certain Hollandais: Coornhert over de grenzen van zijn tijd (2013). Momenteel werkt hij aan een heruitgave/hertaling van Coornherts Zedekunst, dat is wellevenkunste (2013).


Fatal error: Call to undefined function adrotate_group() in /home/p17385/domains/worldforthinkers.com/public_html/wp-content/themes/EarthlyTouch/single.php on line 57