Sartre’s inferno op het witte doek. Het inferno volgens Sartre.

Sartre’s inferno op het witte doek. Het inferno volgens Sartre.

“Ik zeg jullie dat niets toevallig is hier. Alles was voorzien, ze wisten dat ik voor deze

schoorsteen zou staan, dat ik met mijn hand dit beeld aan zou raken, met al die blikken op

mij gericht. Al die blikken die mij verslinden… Jullie zijn met z’n tweeën? ’t Leek me dat jullie

met veel meer waren. Zo. Dus dit is de hel. Ik zou ’t nooit geloofd hebben… Weten jullie het

nog: de zwavel, de brandstapel, de gril, ’t braadrooster… Ha! Wat een grap! De gril is niet

nodig: de hel, dat zijn de anderen.”

Jean Paul Sartre, Huis Clos, p.48 vertaling C.N.Lijsen / Ton Lutz

 

Dit is de slotpassage van het beroemde stuk van Sartre: Huis Clos. Drie mensen die elkaar

niet kennen zijn gedoemd om eeuwig met elkaar samen te leven in een kamer met drie

banken. Het licht kan niet uit en zij slapen niet. Zij leven zonder oogleden en kunnen de

kamer niet verlaten. Ze zijn namelijk in de hel, waar ze zich afhankelijk maken van de blik

van de ander. Deze hel lijkt in geen enkel opzicht op de religieuze variant, maar is minstens

zo erg. De drie maken elkaar namelijk langzaam maar zeker het leven zuur. Het stuk is in

1943 geschreven als theaterstuk. Sindsdien is het meerdere malen verfilmd door onder

andere Jacqueline Audry in 1954. We zijn nu bijna 60 jaar verder en Sarah Vink en Karin

Jessica Jansen, twee jonge, in 2010 afgestudeerde actrices, vinden het tijd voor een nieuwe,

eigentijdse verfilming van het stuk. De film zal De Anderen gaan heten, een verwijzing naar

de beroemde zin uit de inleiding en is het eerste eigen filmproject van de actrices. De twee

hopen zo snel mogelijk genoeg geld op te halen, om dit project te kunnen realiseren.

Sarah en Karin vinden het een fantastisch verhaal, dat nog steeds heel mooi en actueel is

en veel zeggingskracht heeft. Dat het verhaal bijna 70 jaar oud is, doet volgens hen niets

af aan de actualiteit, omdat het gaat over thema’s waar de maatschappij nog steeds mee

worstelt. “Wat we heel mooi vonden aan dit verhaal, is dat die personages zichzelf bekijken

door de ogen van anderen. Dat is iets wat ik ook herken in het leven van nu. Dat je jezelf

een waardeoordeel geeft door wat je denkt dat anderen van je denken en daarmee eigenlijk

jezelf beperkt,” aldus Sarah.

 

Existentialisme

Sarte was aanhanger en één van de grondleggers van het existentialisme. Dit is een

filosofische stroming die stelt dat niemand behalve jijzelf verantwoordelijk is voor je leven, je

daden en je lot. Sartre zei dat het bestaan (de existentie) aan de mens is gegeven zonder

vooraf gegeven invulling of bepaling van dat bestaan (zonder vooraf gegeven essentie).

Hiermee bedoelt hij dat een mens zelf zin moet geven aan zijn bestaan en ontkent hij het

bestaan van een god. Sartre legde met zijn existentialisme de basis voor het individualisme,

samen met andere filosofen zoals Nietsche en Schopenhauer.

Het existentialisme was één van de populairste stromingen in de vorige eeuw. Karin denkt

dat we daar nu de gevolgen van ondervinden: “Het individualisme is sinds de tijd van Sartre

alleen maar sterker geworden en heeft ons veel vrijheid gegeven, maar we missen nu soms

datgene wat een diepere betekenis aan ons leven geeft. Ik denk dat zijn ideeën een heel

sterke observatie zijn geweest voor wat er toen aan het gebeuren was. Nu léven we met de

wetenschap dat we zelf volledig verantwoordelijk zijn voor ons eigen leven en de invulling

daarvan. We zijn daardoor soms iets teveel op onszelf gericht. Dit stuk is hier een reactie

op.”

Sartre meende ook dat een mens niet gedefinieerd wordt door zijn woorden, maar door zijn

daden. Deze opvatting is goed terug te zien in het personage Garcin. Karin vervolgt: “Sartre

stelde dat je alleen maar bent wat je doet, dus je kan wel zeggen dat je geen lafaard bent,

zoals het personage Garcin, maar woorden zeggen uiteindelijk niet zoveel. Het gaat erom

wat hij heeft gedaan. Hij is laf geweest terwijl hij wel heel erg vast probeert te houden aan

het idee dat hij niet laf is en dit ook bevestigd wil hebben van anderen. Hij heeft het heel erg

nodig dat iemand anders tegen hem zegt: ‘je was niet laf.’

 

Van theater naar film

Het stuk is goed te verfilmen, omdat het zich voor het grootste deel afspeelt in een kamer

met drie banken. De focus kan hierdoor gelegd worden op het acteerspel en er kan goed

worden ingezoomd op de personages. “Een voordeel van film is dat je het theatrale

achterwege kan laten. Theater is prachtig, maar je moet overdrijven omdat mensen achterin

de zaal het ook moeten snappen. Bij film kun je juist heel dichtbij komen. Door dit nieuwe

medium wordt het echt een nieuwe versie van dit stuk, daar gaan we naar op zoek,” legt

Karin uit. Karin zal de rol van Inez, een lesbische, manipulatieve postbeambte vertolken en

Sarah de rol van Estelle, een rijke, schijnbaar oppervlakkige vrouw. Alle personages zijn

om verschillende redenen, die ze in het begin niet aan elkaar willen opbiechten, in de hel

beland. ‘Toeval’ noemt Garcin het dan ook. Ook hierin is de invloed van Sartres opvattingen

terug te zien. Het is geen toeval: de drie zitten in de hel door hun eigen daden, zoals later zal

blijken.

De rolverdeling was vrij snel duidelijk. Karin zegt: “Toen we dit stuk lazen waren we natuurlijk

super enthousiast en voor een deel kwam dat doordat we voelden dat die rollen heel goed bij

ons pasten. Estelle is aan de buitenkant één en al ijdelheid, maar daar zit heel veel achter.

Ik denk dat Sarah dat heel goed kan spelen, omdat ze al een prachtige vrouw is. Dát hoeft

ze niet te spelen, dus kan ze focussen op de kwetsbaarheid van haar personage. Inez is

voor mij iemand die strijdt met woorden. Ze probeert boven de situatie te staan, zodat ze

niet kwetsbaar is in de situatie en dat is iets wat ik als actrice heel interessant vind en wat

misschien ook wel een beetje in mijn karakter zit.”

 

L’enfer c’est les autres

De zin ‘L’enfer, c’est les autres’ (De hel, dat zijn de anderen) is wereldberoemd geworden

en vat de kern van het stuk goed samen. Karin: “Sartre zei: je bent wat je doet en je hebt

anderen nodig om te bestaan. Alsof je dus in je eentje in een kamer niet bestaat. Dat je pas

bestaat doordat iemand anders je ziet. Voor een deel is dit natuurlijk waar. Je kan in je eentje

wel leven, maar uiteindelijk moet je je verhouden tot andere mensen. Je bent anders bij je

vrienden dan wanneer je met je vriendje thuis zit, of op je werk. Al deze mensen zien je op

een andere manier. Dit is nog steeds heel erg van nu. Dat is ook wat hij met een hele dikke

knipoog heeft willen laten zien.” Dit is volgens haar goed terug te zien in het personage van

Sarah: Estelle. “Zij moet zichzelf letterlijk in de spiegel kunnen zien om het gevoel te krijgen

dat ze bestaat. Ze heeft zoveel pijn weggeduwd dat ze alles van zichzelf aan de buitenkant

heeft geprojecteerd. Haar hel is dus ook dat er helemaal geen spiegels zijn, dat ze alleen

nog maar bestaat in de ogen van de twee mensen waar ze wel mee is.”

Toch was er veel kritiek op de zin. Men vond het destijds beledigend en te kort door de

bocht. Karin en Sarah zijn het daar niet mee eens. “Ik denk dat mensen het dan te letterlijk

hebben genomen. Mensen dachten misschien: ‘Hoezo zijn anderen de hel? Mensen kunnen

toch ook goed doen?’ Natuurlijk, dat bedoelde hij ook helemaal niet. Hij zei alleen: pas

op, want we kunnen het elkaar zo moeilijk maken. Mensen die daar aanstoot aan hebben

genomen voelen zich denk ik aangevallen, dus die zouden zich misschien eens even achter

hun oren moeten krabben,” lacht Karin. Ze denkt dan ook dat Sartre het vooral bedoeld heeft

als een soort knipoog en mensen wilde aanzetten tot zelfreflectie. Niet iets waar je echt boos

om kunt worden. Sartre meende destijds ook een komedie geschreven te hebben, helaas

was hij de enige die er zo over dacht. “Eigenlijk ben je je eigen hel,” zegt Sarah, “maar je ziet

het alsof anderen dat zijn. Dat is wat hij bedoelt volgens mij.”

Ben jij benieuwd geworden naar de film? Help dan nu mee deze te maken! De financiering

is namelijk nog niet rond. Via EU1.tv en kanaal 121 op UPC kun je de pitch bekijken en geld

doneren, zodat dit spannende verhaal verfilmd kan worden.

 

 

Sartre’s inferno op het witte doek

Cinema volgens Karin en Sarah

 

Een filosofisch toneelstuk dat al jaren bestaat afstoffen en in haar volle glorie laten zien op

het witte doek, gevolgd door nog vier verfilmingen van theaterteksten. Dat is het plan van

Sarah Vink en Karin Jessica Jansen, twee jonge actrices, in 2010 afgestudeerd aan de

Toneelacademie in Maastricht. De Anderen is het eerste project en is een verfilming van de

theatertekst Huis Clos van de filosoof Jean Paul Sartre uit 1943. De financiering is echter

nog niet rond. Door middel van crowd funding proberen zij het benodigde bedrag op te halen

via EU1. Hun pitch is te zien op http://eu1.tv/nl/pitches/de-anderen.

Het stuk gaat over drie mensen die in de hel belanden en elkaar langzaam maar zeker

psychologisch breken. Huis Clos is al eerder verfilmd in 1954, maar een moderne

versie ontbreekt tot nu toe. Bovendien heeft de verfilming uit 1954 meer weg van een

toneelvoorstelling. Tijd voor een herinterpretatie dus, vinden de meiden. Ze willen iets heel

nieuws gaan maken. De personages zijn erg interessant om te spelen en komen in een

film meer tot hun recht dan op het toneel vinden zij. “Op het filmdoek kun je veel dichterbij

komen dan op het toneel,” legt Karin uit. “Op het toneel gelden andere regels. Alles wat je

daar wilt vertellen moet je heel duidelijk en overdreven brengen, anders snappen de mensen

achterin de zaal het niet. Waarschijnlijk zal er ook een hoop tekst geschrapt worden, omdat

je in één blik veel meer emoties kwijt kunt dan in tekst.” Dit is ook wat hen aanspreekt in een

filmvariant; de heel andere manier van het laten zien van een personage. Sarah zegt: “Juist

omdat de tekst heel theatraal is, is het interessant om heel dicht bij de personages te

komen. Zodat je ziet dat het echte mensen van vlees en bloed zijn, mensen die je begrijpt

en waarmee je je kan identificeren. Waarbij het bijna zo is dat je zegt: ‘oh ja, dat doe ik

soms ook zo, oeps..’.” De actrices willen het stuk, dat ze beschouwen als cultureel erfgoed,

met een geheel nieuwe inslag brengen. Dit in samenwerking met een jonge regisseur en

scenarist, waarbij er veel ruimte is voor eigen inbreng.

 

Filosofie en film

De liefde voor filosofische verhalen is ontstaan tijdens hun opleiding aan de Toneelacademie

in Maastricht. Hoewel Sarah en Karin zelf geen 100 filosofieboeken in de kast hebben

staan, zijn ze toch veel bezig met filosofie. Karin vertelt: “Bij goede verhalen komt bijna altijd

filosofie kijken. Het zit daarom ook wel een beetje ingebakken in de opleiding. Als je een rol

gaat spelen, dan is daar altijd een levenshouding of visie aan verbonden. Elk personage

dat je speelt vertelt weer een stukje van hoe een mens ook kan zijn.” Sarah vult aan: “We

praten wel veel over het leven, dat is misschien de praktische kant van filosofie.” Sartre zag

de hel als een leven waarin je je afhankelijk maakt van de blik van anderen. In Huis Clos en

De Anderen wordt dat vertaald naar een kamer met drie banken en drie personages die het

slechtste in elkaar naar boven halen. Een eigen beeld van de hel hebben de meiden echter

niet. Beiden geloven niet een hemel of hel. “De hel in dit stuk slaat denk ik heel erg op het

leven,” zegt Karin. “Dit verhaal gaat dan wel over het leven na de dood, maar eigenlijk gaat

het over de manier waarop mensen met elkaar omgaan en hoe zij hun eigen leven en dat

van anderen tot een hel kunnen maken,” legt Sarah uit.

Op de vraag waarom zij kozen voor EU1 antwoordt Karin lachend: “Omdat EU1 groots denkt

en dat proberen wij ook te doen. We willen deze film graag op de markt zetten en daar heb je

toch een bepaalde mate van brutaliteit voor nodig. Die brutaliteit herkenden we bij EU1. Dat

je gewoon zegt: we gaan ervoor, big time.” De twee hebben dan ook grootse plannen voor

de toekomst. Het liefst willen ze heel Europa door, maar vooral blijven spelen. “Voor altijd,”

zegt Karin. “En dan natuurlijk dik betaald,” grapt Sarah. Als het erop aankomt kan geen van

beiden kiezen tussen toneel of film. “Het zijn gewoon twee verschillende genres en voor

beide geldt dat het spelen van een interessant verhaal, een interessante rol het belangrijkste

is. Toch hebben ze voor dit stuk wel een voorkeur voor film.

Steun Sarah en Karin nu met dit project. Bekijk de pitch via EU1 en help mee om deze film te

maken!


Fatal error: Call to undefined function adrotate_group() in /home/p17385/domains/worldforthinkers.com/public_html/wp-content/themes/EarthlyTouch/single.php on line 57