Wat is het realismedebat? Realisten versus anti-realisten

Wat is het realismedebat? Realisten versus anti-realisten

Wetenschappelijke kennis oefent een grote invloed uit op het dagelijks leven van de mens. Sterker nog, wetenschappelijke kennis valt niet meer weg te denken uit de huidige samenleving. Dat wetenschappelijke kennis instrumenteel gezien geweldig krachtig is gebleken in de praktijk, behoeft geen enkel betoog. Echter, de vraag naar wat de relatie is tussen deze kennis en de werkelijkheid waarop die kennis wordt toegepast, is daarmee niet automatisch beantwoord. Gezien de stormachtige ontwikkeling die de wetenschap de laatste driehonderd jaar heeft doorgemaakt, ligt de vraag naar de aard van wetenschappelijke kennis bijzonder voor de hand.

De discussie over de status van deze kennis wordt onder andere gevoerd in het zogenoemde ‘realismedebat’. Deze naam is ontleend aan de deelnemende partijen aan dit debat. Zij laten zich namelijk als wetenschappelijk realisten en anti-realisten aanspreken.

Een belangrijk kenmerk van het wetenschappelijk realisme is dat het in kentheoretisch opzicht (= object-subject verhouding) realistisch is. De aanhangers van het kentheoretisch realisme vatten de waargenomen objecten op als zelfstandige zijnden. Deze zijnden, inclusief hun eigenschappen, bestaan volgens hen (in beginsel) onafhankelijk van de waarnemer. De wetenschappelijk realist denkt er niet anders over. (De waarnemer is nu wetenschapper geworden.) Het meest in het oog springende kenmerk van de wetenschappelijk realist is dat hij deze visie ook heeft ten aanzien van niet direct waarneembare objecten die in wetenschappelijke theorieën zijn opgenomen. Voorbeelden van niet direct waarneembare objecten zijn elementaire deeltjes, atomen, moleculen, zwarte gaten etc.

De realisten vinden kentheoretisch gezien hun opponenten geschaard onder de naam idealisten. Aanhangers van het idealisme beschouwen objecten als volledig afhankelijk van de waarnemer. In zijn meest radicale vorm komt het idealisme erop neer dat de waargenomen objecten (bijv. tafels, stoelen, huizen etc.) niets anders dan bewustzijnsinhouden zijn. Het idealisme kwam tot volledige wasdom in de achtiende eeuw. Het heeft een tal van varianten voortgebracht die een invloed hebben uitgeoefend die tot op de dag van vandaag merkbaar is in het ‘realismedebat’ en de wijsbegeerte in het algemeen.

De anti-realistische positie die tegenover het wetenschappelijk realisme staat is die van de zogenoemde empiristen. Radicaal gesteld komt het empirisme erop neer dat alle begrippen die gebruikt worden om de werkelijkheid te beschrijven tot ervaringsinhouden moeten kunnen worden teruggebracht. (Voorbeelden van ervaringsinhouden uit het dagelijks leven zijn waarnemingen van lichamen, straten, bomen, fietsen etc.) Het empirisme is in zijn meest naïve vorm in zoverre gerelateerd aan het kentheoretisch idealisme dat wanneer men wetenschappelijke kennis wil weergeven, de bewustzijnsinhouden de enige leveranciers zijn die relevant zijn voor de kennisverwerving.

Inmiddels zijn er een tal van posities te onderscheiden binnen het realismedebat. We zullen er een aantal weergeven:

Wetenschappelijk realisme: wetenschappelijke theorieën geven een letterlijke beschrijving van de wereld; als de theorie waar is, dan is de wereld zo als de theorie zegt dat zij is.

Relativisme: wat bestaat en waar is, is afhankelijk van de (wetenschappelijke) context.

Constructief empiricisme: alleen direct waarneembare objecten (tafels, stoelen, huizen etc.) bestaan.

Essentialistisch realisme: er bestaan natuurlijke soorten en de wetenschap is bezig hun essenties te ontdekken.

Constructionisme: zowel wetenschappelijke objecten als wetenschappelijke waarheid zijn het resultaat van consensusmechanismen in de praktijk van het onderzoek.

Evolutionair realisme: het bestaan van natuurlijke soorten en hun eigenschappen verklaart hoe de oorzaak-gevolg interactie tussen mensen en de wereld mogelijk is.

Metafysisch realisme: waarheid transcendeert wat kentheoretisch kan worden verantwoord.

Convergentierealisme: het succes van wetenschap is alleen te verklaren door aan te nemen dat theorieën bij benadering waar zijn.

Pragmatisch realisme: realisme is een regulerend idee in de wetenschap, maar het heeft verder geen filosofische consequenties.

Hier zijn een aantal posities gepresenteerd die kunnen worden ingenomen binnen het realismedebat. De argumenten om een positie te verdedigen of te verwerpen zijn nog niet gegeven. Hopelijk voelt u zich uitgedaagd om deze argumenten te ontwikkelen of op te zoeken zodat u zelf ook een positie kunt innemen in dit debat. Vermoedelijk leidt dit tot een verrijking van uw wereldbeeld. Veel succes en plezier toegewenst!


Fatal error: Call to undefined function adrotate_group() in /home/p17385/domains/worldforthinkers.com/public_html/wp-content/themes/EarthlyTouch/single.php on line 57